سینما و اقتصاد

نگاهی به درس های اقتصادی فیلم آرتیست

ابتدا صرفا به عنوان بهترین فیلم اسکار اخیر به تماشایش نشستم اما در قسمتی از فیلم نکته ای توجه ام را جلب کرد که برآن شدم مجددا و با نگاه دیگری به تماشای فیلم بنشینم.

بازیگر شهیر سینمای صامت جرج والنتین، که ژان دوژق به ایفای نقش او می پردازد، به دختر جوان جویای نام گفت: "اگر می خواهی بازیگر شوی، سعی کن با دیگران فرق داشته باشی" این نکته یادآور اولین درس اقتصاد خرد، مطلوبیت بود. جرج والنتین این نکته را گوشزد می کند که اگر همه ی کالاها همگن باشند مطلوبیت یکسانی را برای مصرف کننده در بر خواهند داشت در نتیجه برای مصرف کننده تفاوتی نمی کند که کدام کالای همگن را برگزیند اما اگر یکی از کالاها با سایرین تفاوتی داشته باشد و خدمات و یا هنر متفاوتی را اعطا کند، به نوعی احساس رضایت متفاوتی را ایجاد کرده و مصرف کننده را مجاب به انتخاب آن کالا می کند.  

برای بررسی داستان اصلی فیلم لازم است نگاهی اجمالی به سطوح بررسی پدیده های اجتماعی ویلیامسون داشته باشیم ویلیامسون بر این باور بود که اگر قانونی می خواهد وضع شود باید ابتدا فرهنگ و آداب و رسوم جامعه را مورد توجه قرار داد تا عملکرد مورد نظر و مطلوب را در بر داشته باشد.

در داستان فیلم می بینیم که ابتدا جرج والنتین بازیگری در اوج سینمای صامت است و دختر جوان بازیگر که از او می آموزد پله های ترقی را طی می کند اما دوران اوج دختر جوان و افول جرج والنتین با ورود سینمای ناطق آغاز می گردد، جرج والنتین که تعصب خاصی بر سینمای صامت دارد تن به ایفای نقش در فیلم های سینمایی ناطق نمی دهد. نکته اینجاست که جرج والنتین نه تنها بازیگر فیلم های صامت است بلکه در واقع دنیای اطراف خود را نیز صامت می بیند به همین خاطر است که تا انتهای فیلم تنها سگ اوست که در کنارش باقی می ماند. او به گفته تهیه کنندگان و علائم بازار (صف های طویل فیلم های ناطق) مبنی بر گرایش مردم به سینمای ناطق توجه نشان می دهد کما اینکه کابوس دنیای ناطق را می بیند اما تعصب بیش از اندازه او به سینمای صامت که بعد ها در خلوت خود این حس خود را با الفاضی چون غرور و احمقانه یادآور می شود، موجب کنار گذاشتن او از سینما می شود واین امر را کارگردان در صحنه ای از فیلم که جرج والنتین در حال پایین آمدن از پله های استودیو و دختر جوان در حال بالا رفتن از همین پله ها می باشد، نشان می دهد.

از دیگر نکاتی که نظرم را به ارتباط این فیلم با موضوعات اقتصادی جلب کرد آن بود که که فیلم دهه 20 میلادی را به نمایش می گذارد و دوران افول ستاره سینمای صامت متقارن با رکود اقتصادی سال 1930 می باشد.

جالب آنجاست که در ابتدای فیلم نحوه آشنایی دختر جوان با جرج والنتین به گونه ای است که عکس او در کنار ستاره سینما صامت در صفحه اول نشریه ورایتی با تیتر "این دختر کیست؟" به چاپ می رسد، او هنگامی که نشریه حاوی عکس خود را به استودیو کینوگراف جهت تست بازیگری می برد و روزنامه را به یکی از مسئولین نشان می دهد با بی تفاوتی فرد مذکور مواجه می شود که به نظر راقم این سطور خود جلوه ای کم سو از شایسته سالاری است.

در ادامه این فیلم شاهد آن بودیم هنگامی که جرج والنتین در اوج بود، دختر جوان را در عرصه بازیگری یاری می کرد و هنگامی که رو به افول نهاد این دختر جوان در اوج بود که سعی در کمک به او را داشت و این احساسات پاک فارغ از دغدغه آن بود که دیگری به جایی برسد و عرصه را بر یاری دهنده ی در اوج تنگ کند، این امر ناشی از وجود جامعه ای عکس کشورمان است که افراد در آن می توانند برد_برد زندگی کنند.

در پایان شاهد اثر چرخ دنده ای در فیلم هستیم، اثر چرخ دنده ای بیانگر این امر بود که فرد بعد از عادت کردن به یک سطح از مصرف در مقابل کاهش آن مقاومت نشان می دهد و به سختی از سطح مصرف خود می کاهد، زمانی که جرج والنتین قصد فروش کت و شلوار خود را به یک مغازه دست دوم فروشی داشت (در دوران بیکاری و افول خود) به ناچار به قیمتی پایین تر از قیمت مد نظر خود کت و شلوار را می فروشد اما هنگام خروج از مغازه انعامی شاهانه همچو زمانی که در سینما ستاره بود، می پردازد .